DWOREK  „DU CHATEAU”



Dworek stanął na terenie dawnego zamku, zniszczonego w 1648 roku przez wojska Chmielnickiego. W 1801 roku wojewoda Ignacy Center wraz z córką Anną Potocką sprzedali dawne starostwo hrubieszowskie, do którego należał dwór Aleksandrowi i Annie z Zamoyskich Sapiehom, którzy byli jedynie nabywcami podstawionymi. Rzeczywistym okazał się później Stanisław Staszic, który nie będąc szlachcicem, nie miał prawa posiadania dóbr ziemskich na terenie Austrii. Sprawa ta na jego korzyść została zalegalizowana dopiero w 1811 roku, po przyłączeniu Hrubieszowa do Księstwa Warszawskiego.

Po utworzeniu przez Stanisława Staszica w 1816 roku Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego, dwór za zasługi prawne otrzymał Józef Wężyk-Widawski. W jego posiadaniu dwór pozbawiony większego zaplecza gospodarczego, nie pozostawał długo, podobnie jak w ręku jego następnych właścicieli.       

W 1858 roku Piotr-Aleksander du Chateau, syn oficera wojsk napoleońskich, zakupił dwór wraz z apteką i ogrodem. Z małżeństwa z Leokadią Rossochacką, miał dwóch synów: zmarłego młodo Tadeusza i Stefana, następnego właściciela dworu, żonatego ze Stefanią Papieską.

                                                           
   Piotr Aleksander du Chateau                                                                        Leokadia Rossochacka
              
(1823 - 1896)

 Trzecim z kolei właścicielem był ich syn Juliusz, żonaty z Marią Mazaraki.


Maria du Chateau (1903 - 1979)

Ostatni właściciele Maria i Juliusz du Chateau, nie prowadzili spokojnego życia we dworze. Ze względu na duży metraż przybywało im nowych mieszkańców. Oprócz rodzin dokwaterowanych wnętrza dworu zajmowało wojsko, z czasem urządzono w nim pralnie. Ponieważ do dworu należał tylko kilkumorgowy ogród, nieruchomość ta nie podlegała reformie rolnej, aby więc uchronić siedzibę przed całkowitą dewastacją, w 1969 roku Maria du Chateau sprzedała go Powiatowej Radzie Narodowej w Hrubieszowie z przeznaczeniem na siedzibę Muzeum i Towarzystwa Regionalnego.


Dworek w okresie międzywojennyn

Budynek o planie prostokąta, zwrócony na północ, murowany, parterowy, z częścią środkową dwukondygnacyjną i pokojami na poddaszu. Przy trójosiowej części środkowej od strony podjazdu miał wgłębny portyk o czterech kolumnach, zwieńczony trójkątnym szczytem ze spływami po bokach. Pośrodku szczytu portyku widniał otwór otoczony profilowanym obramieniem, a nad nim rok 1791, oznaczający rok budowy. Od tyłu elewacja pałacyku była gładka. Występował tu jedynie niski taras. Dwór nakrywał pięknie wygięty, łamany dach czterospadowy podbity gontem, w połaciach dłuższych zaopatrzony w niewielkie okna oświetlające pokoje górnej kondygnacji.  
   Od strony północnej, czyli od ulicy, dziedziniec dworu zamykał płot z drewnianych sztachet, osadzonych na murowanych słupach, z żelazną bramą wjazdowo-wejścoiwą na osi domu. Środek dziedzińca zajmował okrągły gazon z klombem kwiatowym. Pod płotem rosły ogromne jesiony.

        Do 1939 roku dworek miał wewnętrzny układ dwutraktowy. Szerokie jesionowe drzwi wiodły z zewnątrz do sieni. W lewym jej rogu mieściły się dębowe schody prowadzące do górnych pomieszczeń. 
      Do sieni z prawej strony przylegał tzw. „gabinecik”, za którym w tym samym trakcie usytuowany był pokój stołowy, a za nim kredens i kuchnia z wyjściem na podwórze gospodarcze. W lewym skrzydle dworu, zarówno od frontu, jak od tyłu mieściły się cztery pokoje ze sklepieniami kolebkowymi i jeden z łukowym. Z sieni na wprost było wejście do centralnie w trakcie ogrodowym położonego dużego pokoju, używanego jako gabinet. Obok niego był salon określany jako „duży”. Inne pokoje południowego trakty miały cele mieszkalne. Na piętrze jeden z pokoi przeznaczony był na zbiory biblioteczne. 


Wnętrze salonu z czasów Marii i Janusza du Chateau

            Od tyłu dworu rozpościerał się ogród spacerowy. Na okrągłym gazonie rosły dwie magnolie oraz stała kolumienka z zegarem słonecznym z 1888 roku
Półokrągły szpaler oddzielał gazon okrągły od położonego dalej gazonu kwadratowego ze skupionymi po jego rogach krzewami ozdobnymi. Za obydwoma gazonami zaczynał się ogród owocowo-warzywny, dochodzący do rzeki. Nad jej brzegiem stała altana otoczona krzewami róż.

 

Elewacja ogrodowa

Po prawej stronie dziedzińca, pod kątem prostym do dworu stała parterowa, z piwnicami o sklepieniach kolebkowych, prostokątna, nakryta dachem naczółkowym oficyna zachodnia, zbudowana w 1862 roku przez Piotra-Aleksandra du Chateau, połączona z dworem prawdopodobnie w okresie okupacji.

   Widok na oficynę wschodnią

Oficyna zachodnia

W czasie drugiej wojny światowej dwór zajęły władze niemieckie, które przeprowadziły wewnątrz szereg zmian. Na skutek tego wiele pomieszczeń zatraciło swój zabytkowy charakter. W ostatecznej formie rzut przyziemia dworu wraz ze złączonymi z nim oficynami otrzymał plan skróconej litery „U”.
W latach 1977-1983 dworek poddano gruntownej renowacji. Nadzór nad przebiegiem prac prowadził Wojewódzki Konserwator Zabytków w Zamościu.


Dworek przed remontem

W 1984 roku budynek główny i oficynę wschodnią oddano na siedzibę Muzeum im. ks. Stanisława Staszica, zaś oficynę zachodnią zajęły: Miejska Biblioteka Publiczna (do 1999 r.) i Towarzystwo Regionalne Hrubieszowskie. Od 2000 roku w dwóch pomieszczeniach oficyny zachodniej mieści się Powiatowa Biblioteka Publiczna