DWOREK „DU CHATEAU”

Dworek stanął na terenie dawnego zamku, zniszczonego w 1648 roku przez wojska Chmielnickiego. W 1801 roku wojewoda Ignacy Center wraz z córką Anną Potocką sprzedali dawne starostwo hrubieszowskie, do którego należał dwór Aleksandrowi i Annie z Zamoyskich Sapiehom, którzy byli jedynie nabywcami podstawionymi. Rzeczywistym okazał się później Stanisław Staszic, który nie będąc szlachcicem, nie miał prawa posiadania dóbr ziemskich na terenie Austrii. Sprawa ta na jego korzyść została zalegalizowana dopiero w 1811 roku, po przyłączeniu Hrubieszowa do Księstwa Warszawskiego.
Po utworzeniu przez Stanisława Staszica w 1816 roku Towarzystwa Rolniczego Hrubieszowskiego, dwór za zasługi prawne otrzymał Józef Wężyk-Widawski. W jego posiadaniu dwór pozbawiony większego zaplecza gospodarczego, nie pozostawał długo, podobnie jak w ręku jego następnych właścicieli.
W 1858 roku Piotr-Aleksander du Chateau, syn oficera wojsk napoleońskich, zakupił dwór wraz z apteką i ogrodem. Z małżeństwa z Leokadią Rossochacką, miał dwóch synów: zmarłego młodo Tadeusza i Stefana, następnego właściciela dworu, żonatego ze Stefanią Papieską.

Piotr Aleksander du
Chateau
Leokadia Rossochacka
(1823 - 1896)
Trzecim z kolei właścicielem był ich syn Juliusz, żonaty z Marią Mazaraki.

Ostatni właściciele Maria i Juliusz du Chateau, nie prowadzili spokojnego życia we dworze. Ze względu na duży metraż przybywało im nowych mieszkańców. Oprócz rodzin dokwaterowanych wnętrza dworu zajmowało wojsko, z czasem urządzono w nim pralnie. Ponieważ do dworu należał tylko kilkumorgowy ogród, nieruchomość ta nie podlegała reformie rolnej, aby więc uchronić siedzibę przed całkowitą dewastacją, w 1969 roku Maria du Chateau sprzedała go Powiatowej Radzie Narodowej w Hrubieszowie z przeznaczeniem na siedzibę Muzeum i Towarzystwa Regionalnego.

Budynek o planie
prostokąta, zwrócony na północ,
murowany, parterowy, z częścią
środkową dwukondygnacyjną i pokojami na
poddaszu. Przy trójosiowej części
środkowej od strony podjazdu miał
wgłębny
portyk o czterech kolumnach, zwieńczony
trójkątnym szczytem ze spływami po
bokach. Pośrodku szczytu portyku widniał
otwór otoczony profilowanym obramieniem,
a nad nim rok 1791, oznaczający rok budowy. Od tyłu
elewacja pałacyku była
gładka. Występował tu jedynie niski taras.
Dwór nakrywał pięknie wygięty,
łamany
dach czterospadowy podbity gontem, w połaciach
dłuższych zaopatrzony w niewielkie
okna oświetlające pokoje górnej kondygnacji.
Od strony północnej, czyli od
ulicy, dziedziniec dworu
zamykał płot z drewnianych sztachet, osadzonych na
murowanych słupach, z
żelazną bramą
wjazdowo-wejścoiwą na osi domu. Środek
dziedzińca zajmował
okrągły gazon z klombem kwiatowym. Pod
płotem rosły ogromne jesiony.
Do 1939 roku dworek miał
wewnętrzny układ dwutraktowy. Szerokie jesionowe
drzwi wiodły z zewnątrz do
sieni. W lewym jej rogu mieściły się
dębowe schody prowadzące do górnych
pomieszczeń.
Do sieni z prawej
strony przylegał tzw. „gabinecik”, za
którym w tym samym trakcie usytuowany był
pokój stołowy, a za nim kredens i kuchnia z
wyjściem na podwórze gospodarcze. W
lewym skrzydle dworu, zarówno od frontu, jak od tyłu
mieściły się cztery pokoje
ze sklepieniami kolebkowymi i jeden z łukowym. Z sieni na
wprost było wejście
do centralnie w trakcie ogrodowym położonego
dużego pokoju, używanego jako
gabinet. Obok niego był salon określany jako
„duży”. Inne pokoje południowego
trakty miały cele mieszkalne. Na piętrze jeden z
pokoi przeznaczony był na zbiory
biblioteczne.


Po prawej stronie dziedzińca, pod kątem prostym do dworu stała parterowa, z piwnicami o sklepieniach kolebkowych, prostokątna, nakryta dachem naczółkowym oficyna zachodnia, zbudowana w 1862 roku przez Piotra-Aleksandra du Chateau, połączona z dworem prawdopodobnie w okresie okupacji.


W czasie drugiej wojny
światowej dwór zajęły
władze
niemieckie, które przeprowadziły wewnątrz
szereg zmian. Na skutek tego wiele pomieszczeń
zatraciło swój zabytkowy charakter. W ostatecznej
formie rzut przyziemia dworu
wraz ze złączonymi z nim oficynami otrzymał
plan skróconej litery „U”.
W latach 1977-1983 dworek poddano gruntownej
renowacji. Nadzór nad przebiegiem prac prowadził
Wojewódzki Konserwator
Zabytków w Zamościu.

W 1984 roku budynek główny i oficynę wschodnią oddano na siedzibę Muzeum im. ks. Stanisława Staszica, zaś oficynę zachodnią zajęły: Miejska Biblioteka Publiczna (do 1999 r.) i Towarzystwo Regionalne Hrubieszowskie. Od 2000 roku w dwóch pomieszczeniach oficyny zachodniej mieści się Powiatowa Biblioteka Publiczna